Op de Nederlandse kust komen circa 25 verschillende soorten sponzen voor. Hoewel sommige soorten lastig op het oog te determineren zijn, is het voor een geïnteresseerde sportduiker niet lastig om op een willekeurige duik in het Grevelingenmeer of de Oosterschelde 3-6 soorten waar te nemen. Er zit ook een grote dynamiek in de Nederlandse sponzenlijst. Recent Publiceerde Rob van Soest et al. een wetenschappelijk artikel (J. Mar. Biol. Ass. U.K. (2007) 87,1733-1748 met maar liefst zes nieuwe soorten die gedurende de vier jaren voorafgaande aan de publicatie aan de lijst werden toegevoegd. Een zeer zeldzame soort is Suberites massa die in de volksmond tegenwoordig ook wel Paddestoelspons of Massaspons wordt genoemd.

Foto 1: Massaspons, Suberites massa, Oosterschelde, 2008 © Peter H. van Bragt

Tot 27 juli 2008 waren er slechts twee exemplaren in de Oosterschelde aangetroffen en dat waren tevens de enige twee die tot dan toe op de Nederlandse kust waren gevonden. Één exemplaar is in 1996 bij Zierikzee door duikers gezien en het andere exemplaar is in 2007 bij de duiklocatie Vuilnisbelt op Tholen gevonden. Van 27 juli tot en met 3 augustus, dus in een periode van 8 dagen, is het aantal op de Nederlandse kust waargenomen Massasponzen explosief met een factor tien toegenomen. Één waarneming stamt van de omgeving van Zierikzee (28 juli 2007, Joop & Felice Stalenburg) en in de geulen van het Windgat en Rijn of Boomkil zijn tijdens drie duiken op 2 en 3 augustus 2008 maar liefst 19 exemplaren gevonden. Deze twee locaties liggen midden in de zuidoostelijke Oosterschelde tussen Tholen en de omgeving van Yerseke.

Foto 2: collage van foto's van Massasponzen, Suberites massa, Oosterschelde, 2008 © Peter H. van Bragt

De Massaspons is een fraaie opvallende halfbolvormige spons met een doorsnede van maximaal 30cm en 10-15 cm hoog. Hij lijkt een beetje op de vorm van menselijke hersenen. De oppervlakte is onregelmatig en variabel gevormd. Vaak zijn het onregelmatige lobben waar veel zand en slib tussen verzameld. De kleur is oranje tot rozerood met een karakteristieke intense gloed. Hij bezit een stevige bijna kurkachtige structuur en de geur van de spons is een beetje zoet.

Foto 3: collage van foto's van Massasponzen, Suberites massa, Oosterschelde, 2008 © Peter H. van Bragt

De Massaspons is bekend van de Middellandse zee en de Europese kust tot aan de Britse eilanden en komt in zowel brak- als zoutwater voor. Vaak groeit hij ondiep op losse schelpen, maar ze worden ook op stenen en andere vormen van hard substraat gevonden. Alle exemplaren die 2 en 3 augustus 2008 zijn gevonden zaten op Japanse oesters en Muiltjes.

Wat is de oorzaak van de plotselinge toename van de Massaspons op onze kust? We zullen het waarschijnlijk nooit met zekerheid weten. Mogelijk is ook deze soort met de import van schelpdieren in de Oosterschelde geïntroduceerd. En gezien de oorspronkelijke zuidelijke verspreiding, is de opwarming van onze kustwateren waarschijnlijk ook van grote invloed op de lokale vestiging van deze spons. We moeten nog afwachten hoe hij zich hier verder gaat ontwikkelen, maar voorlopig zijn we weer een fraaie soort rijker om onderwater van te genieten.

Nieuwe waarnemingen, vragen of opmerkingen van deze soort of andere organismen kunnen per E-mail doorgestuurd worden naar de Spuisluiswachter.