De Buikstreepnemertijn, Tubulanus superbus: een bijzonder fraaie nieuwe worm
Met de vondst op 30-8-2008 in de Oosterschelde bij Goes van een tweede Tubulanus worm is met zekerheid vastgesteld dat de nieuwe snoerwormen die hier recent gevonden zijn tot de soort Tubulanus superbus (Kölliker) behoren. Dit is een worm die voor zo ver we nu weten nog niet eerder op de Nederlandse kust is waargenomen. Wij stellen voor om de worm de Nederlandse naam Buikstreepnemertijn te geven. Hij is afgeleid van het onderscheidende kenmerk van deze soort: een witte streep die van kop tot staart over de buik loopt. Tevens behoort de soort tot het Fylum Nemertea. Deze worm is op de West-Europese kust alleen maar bekend van Zweden, de Britse eilanden en Frankrijk. Hij komt ook in de Middellandse zee voor. Deze beperkte verspreiding maakt deze waarnemingen extra bijzonder. En er zitten nog meer T. superbus wormen in de Oosterschelde want op 6 sept. 2008 zijn er nog twee exemplaren waargenomen.
Wormen zijn een zeer diverse diergroep met in het mariene milieu bijna ontelbare soorten. Als grotere groep zijn ze onder te verdelen in onder andere de platwormen, de snoerwormen en de echte wormen (Fylum Annelida). De snoerwormen behoren tot het Fylum Nemertea. Het zijn ongesegmenteerde bilateraal symmetrische wormen. Meestal worden ze aangetroffen in ondiepe kustgebieden waar ze het liefst onder stenen, in zand, gravel of rotsspleten vertoeven. Wereldwijd komen er nog geen duizend soorten voor. Slechts een paar soorten worden in zoet water aangetroffen, alle andere soorten leven in brak of zout water. Op onze kust komen niet veel soorten voor, maar de meest bekende is wellicht de rode snoerworm, Lineus longissimus (Linneaus): een worm die normaal een lengte van vijftien meter heeft, maar waarvan ook exemplaren van vijftig tot zestig meter zijn gevonden. Hiermee staat deze snoerworm in de boeken als het langste dier ter wereld.

Tubulanus superbus (?), Oosterschelde 2008 © Paul Engels
Tubulanus superbus
(Kölliker) is ook een vertegenwoordiger van de snoerwormen. Hij is
slechts bekend van de kust van Frankrijk, de Britse eilanden, Zweden en
de Middellandse Zee. Twee Belgische sportduikers
hebben op 20 juni 2008, bij Goes op een diepte van circa 24 meter in
de Oosterschelde een eerste exemplaar van deze bijzonder fraaie worm
aangetroffen en zijn voorkomen op video vastgelegd. De bovenstaande
foto is een
afbeelding uit de video. Daardoor is de resolutie helaas niet optimaal,
en was naar aanleiding van deze opnames nog niet definitief vast te
stellen tot welke soort Tubulanus
deze worm behoort. Op 30-8-2008 is door dezelfde sportduikers en op
dezelfde lokatie een tweede exemplaar gevonden. Deze is uitgebreid
gefotografeerd en bekeken. Dit tweede is onmiskenbaar en eenduidig
gedetermineerd als T. superbus. Hij is
eenvoudig te herkennen aan zijn glanzend bruine huid met opvallende
maar vooral ook karakteristieke witte lengte- en breedtestrepen.
Het onderscheidend kenmerk voor deze soort is een witte buikstreep. Hij
lijkt verder nagenoeg identiek op T. annulatus. Beide soorten worden
ongeveer evenlang, hebben een vergelijkbaar strepen patroon van ringen,
rugstreep en een streep op iedere zijkant. Maar alleen T. superbus
heeft een buikstreep. Deze streep en het feit dat het een soort is die
behoort tot het fylum Nemertea is de basis geweest voor de Buikstreepnemertijn als Nederlandse naam. In de literatuur staat beschreven dat
deze soort maximaal 75 cm lang kan worden. Het tweede exemplaar dat bij
Goes is gevonden was echter ruim 80 cm lang. Duidelijk een volwassen
exemplaar.

Tubulanus superbus, Oosterschelde 2008 © Peter H. van Bragt
Gezien
de locatie van deze vondst is het heel goed mogelijk dat deze worm met
de import van mosselen elders vanuit het Europese kustgebied is
aangevoerd.
Op 6 september 2008 heeft de Spuisluiswachter zelf op dezelfde lokatie
en circa 20 meter diepte twee exemplaren van deze fraaie worm gevonden.
Er zitten dus veel meer Buikstreepnemertijnen in de Oosterschelde,
maar zitten ze ook op meerdere plaatsen...........?

Tubulanus superbus, 3de exemplaar, Oosterschelde 2008 © Peter H. van Bragt

Tubulanus superbus, 4de exemplaar, Oosterschelde 2008 © Peter H. van Bragt
Op 3-8-2008 is deze melding geplaatst onder de titel: T. annulatus: de Nederlandse kust is een worm rijker. Op 4 en 7-09-2008 is de tekst gecorrigeerd en aangevuld.
Nieuwe waarnemingen, vragen of opmerkingen van deze soort of andere organismen kunnen per E-mail doorgestuurd worden naar de Spuisluiswachter.
