Momenteel is het zoutgehalte van het water van de Oosterschelde en het Grevelingenmeer nagenoeg gelijk. Echter door de fysieke scheiding van deze wateren en diverse grote verschillen van de afzonderlijke ecosystemen (watertemperatuur, zuurstof gehalte, stroming, et cetera) is de soorten samenstelling van deze twee kustwateren zeer verschillend. Zo zijn er meerdere soorten organismen die we sinds vele jaren regelmatig tot algemeen aantreffen in de Oosterschelde nog nooit in het Grevelingenmeer aangetroffen. Zo kon het voorkomen dat op 12 november 2001 Charlotte van Iemel en Gerrit van Wijk de eerste groene wierslak, Elysia viridis, in het Grevelingenmeer aantroffen. Op de Spuisluis is toen uitgebreid melding van gemaakt van deze spectaculaire waarneming.

Recent is er weer zo’n unieke eerste waarneming van een soort in het Grevelingenmeer gedaan. Vanessa Walraven heeft bij Dreischor tenminste drie exemplaren van de Slanke rolsprietslak, Hermaea bifida, gevonden en gefotografeerd. Ze zaten op circa 1-2 meter diepte op zachte roodwieren.

Foto 1: Slanke rolsprietslak, Hermaea bifida, Grevelingenmeer, 2007. Foto © Vanessa Walraven

De Slanke rolsprietslak is een opmerkelijk weekdier. Hij lijkt net als de groene wierslak op een zeenaaktslak. Maar het feit dat deze soorten vegetariër zijn en holle buisvormige rhinoforiën (koptentakels) hebben zijn aanwijzingen dat we te maken hebben met kieuwloze zeenaaktslakken en dus niet met echte naaktkieuwige zeenaaktslakken, Nudibranchia. Dit zijn allemaal vleeseters en zij hebben massieve rhinoforiën.

Foto 2: slanke rolsprietslak, Hermaea bifida, Oosterschelde, 2007. Foto © Peter H. van Bragt

De eerste waarneming van deze soort in de Nederlandse kustwateren was in 1989 in de Oosterschelde. Op 28 aug. 2000 is al eerder door de Spuisluiswachter melding gemaakt van waarnemingen van deze soort in de Oosterschelde.

Een speciaal kenmerk van deze soort is dat het een stofje met een uitzonderlijk penetrante geur produceert en dit afgeeft aan het water. Op het internet wordt door verschillende auteurs de karakteristieke geur vergeleken met waterstofsulfide of een mix van de geur van geraniums en zwavelzuur. Deze zomer zaten er bij de Zeelandbrug redelijke aantallen slanke rolsprietslakken op de ondiep gelegen stenen. Hierdoor kon je bij de instapplaats al bovenwater de aanwezigheid van de zeenaaktslakjes ruiken. Waarschijnlijk komt het stofje slechts in zeer kleine hoeveelheden in het zeewater voor, maar is het redelijk vluchtig en zijn minieme concentraties in de lucht al voor de mens waarneembaar. Het is mogelijk nog steeds onbekend welke chemische verbinding het is. In ieder geval is het een opmerkelijk fenomeen dat maar van weinig zeedieren bekend is en, in deze mate, voor de Nederlandse kustwateren wellicht uniek is. Ook bij de duikplaats de Vuilnisbelt op Tholen zaten dit najaar zoveel exemplaren dat de lucht langs de dijk herkenbaar bezoedeld was met het specifieke parfum van deze slak. En na de duik kleefde deze geur nog lang aan de duikuitrustingen. Er zijn zelfs al Nederlandse duikers gesignaleerd die, om deze reden, deze fraaie zeenaaktslak zeer onterecht een “stinkende rotsprietslak” in plaats van de “slanke rolsprietslak” noemen.

Foto 3: eisnoer van de Slanke rolsprietslak, Hermaea bifida, Oosterschelde, 2007. Foto © Peter H. van Bragt

Onmiddellijk na de komst van de groene wierslakken in het Grevelingenmeer in 2001 maakte deze soort lokaal een enorme groei explosie mee. In de daar op volgende jaren werden er enorme aantallen op diverse plaatsen aangetroffen en hij komt er nu nog steeds algemeen tot massaal voor. Gaat dit ook met de slanke rolsprietslak gebeuren? Als dat zo is dan hoeven we waarschijnlijk volgend jaar niet eens te gaan duiken om de aanwezigheid van de slanke rolsprietslakken lokaal in het Grevelingenmeer waar te nemen. Je hoeft dan allemaal maar de zilte zeelucht langs de dijk op te snuiven en als je dan verrast wordt door een penetrante zurige geur dan is de kans groot dat onder het oppervlak honderden slanke rolsprietslakken op nieuwsgierige duikers (met wasknijpers op hun neus?) liggen te wachten.

Nieuwe waarnemingen, vragen of opmerkingen van deze soort of andere organismen kunnen per E-mail doorgestuurd worden naar de Spuisluiswachter