Mnemiopsis leidyi (Agassiz, 1865)

Tekst A.W. Gmelig Meyling & A. Gittenberger, 27-9-2009. Foto: Marco Faasse.

Zoekbeeld

De Amerikaanse langlob-ribkwal is een grote transparante ribkwal met twee bewegelijke lepel-vormige lobben aan weerzijde van het lichaam. Als de dieren de lobben sluiten en tegen het lichaam aandrukken zijn de dieren min of meer ovaal. Als ze de lobben naar buiten toe bewegen zijn de dieren van af de zijkant bezien klokvormig. De dieren hebben acht rijen met een aaneenschakeling van zwemplaatjes, de zogenaamde ribben. Er zijn vier korte en vier lange ribben. Over elk van de twee lobben lopen twee lange ribben. Tussen de lobben door aan weerzijde tweede korte ribben. De dieren bewegen zich sierlijk voort door de zwemplaatjes in een golfpatroon naar beneden te slaan.

Deze Amerikaanse langlob-ribkwal is een schadelijke invasieve soort die van oorsprong niet in onze wateren voor kwam. De nieuwe soort lijkt sterk lijkt sterk op de Kortlob-ribkwal, die ten noorden van Nederland wel van oorsprong voorkomt, maar in onze kustwateren uiterst zeldzaam is. Klik hier voor vergelijking.

Kleur

• De dieren zijn transparant.
• Bij aanraking kunnen de ribben sterk fosforesceren en zo een groene gloed geven.
• Wanneer de dieren beschenen worden door een duiklamp tonen de zwemplaatjes mooie regenboogachtige kleuren.

Afmetingen

De Amerikaanse ribkwal bereikt doorgaans een lengte tot 15 cm maar er zijn ook exemplaren waargenomen tot 18 centimeter.

Nadere kenmerken

• In het bovenste deel van het lichaam boven de centrale holte ligt een evenwichts orgaantje, de zogenaamde statocyst. Dit orgaantje is tijdens het duiken niet gemakkelijk te zien, maar is op foto’s wel vaak zichtbaar.
• Het dier heeft twee tentakels die aan één kant een franje hebben.
• De Amerikaanse langlob-ribkwal lijkt sterk op de Kortlob-ribkwal Bolinopsis infundibulum, die slechts zeer weinig in Nederland is waargenomen. Er zijn meerdere verschillen:

• Bij de Amerikaanse langlob-ribkwal reikt de rand van de holte onder de lobben ongeveer tot aan het evenwichtsorgaantje (Tulp, 2006). Bij de Kortlob-ribkwal ligt deze rand duidelijk veel lager dan het evenwichtsorgaantje: de lobben zijn relatief kort. Vandaar de Nederlandse namen langlob-ribkwal en kortlob-ribkwal.
• De Kortlob-ribkwal heeft donkere lijnen op de onderste helft van het lichaam
  
• De Kortlob-ribkwal is uitermate teer. De Amerikaanse langlob-ribkwal is veel steviger.

Seizoenspatroon

Vanaf het voorjaar tot laat in de zomer kan de Amerikaanse langlob-ribkwal in grote aantallen voorkomen.

Opmerkingen

• De Amerikaanse langlob-ribkwal is een exoot en komt oorspronkelijkede uit estuariene gebieden aan de Atlantische kusten van Noord- en Zuid-Amerika. De soort werd na de introductie in de Zwarte Zee in 1982 waargnomen in de Zee van Azov, de Zee van Marmara, de Egeïsche Zee en in een deel van de oostelijke Middellandse Zee. In 1997 kwam de soort ook massaal voor in de Kaspische Zee.
• In 2005 werd de Amerikaanse langlob-ribkwal in het Grevelingenmeer aangetroffen. Daarna volgde waarnemingen in Oosterschelde, Westerschelde, Waddenzee en Noordzee.
• De Amerikaanse langlob-ribkwal is een zeer schadelijke en inmiddels beruchte invasieve soort. De dieren zijn namelijk zeer effectieve planktoneters en zijn instaat grote hoeveelheden plankton, larven, viseieren en sperma te verorberen. Zij is in staat om per dag tien keer het eigen lichaamsgewicht weg te vangen.Hele ecosystemen kunnen daardoor ernstig worden verstoord. Op diverse plaatsen in de wereld heeft de komst van Amerikaanse ribkwal grote nadelig gevolgen gehad voor de visstand en daarmee voor de visserij.
• Deze soort is hermafrodiet en doet ook aan zelfbevruchting. Dat betekent dat in theorie, één individu zich kan ontwikkelen tot een nieuwe populatie. Eieren en sperma worden geloosd en bevruchting vindt plaats in het zeewater. Doordat de dieren snel vruchtbaar zijn en enorme hoeveelheden voortplantingcellen kunnen lozen, zijn ze instaat zich razend snel voort te planten.
• Deze soort is niet kritisch qua zoutgehalte, temperatuur en waterkwaliteit. De soort komt voor in een breed scala van kust-habitats. Hij kan zich vooral massaal ontwikkelen in gebieden met brakke wateren en een hoog niveau aan plankton.
• In tegenstelling tot de Amerikaanse langlob-ribkwal is de van oorsprong in de Noordelijk Noordzee voorkomende Kortlob-ribkwal Bolinopsis infundibulum zeer onschuldig en vangt geen grote hoeveelheden plankton weg.
• Gezien de dramatische gevolgen van de introductie van de Amerikaanse langlob-ribkwal voor het ecosysteem en de visserij in de Zwarte en Kaspische Zee is het gewenst in Nederland de effecten van het voorkomen van deze ribkwal te volgen. De Waddenzee, de Zeeuwse zeearmen en de nabije kustzone zijn zeer belangrijke kraamkamers voor schol en tong, vissoorten die voor de Nederlandse visserij van levensbelang zijn. Deze wateren zijn voor een groot deel ook belangrijke en kwetsbare natuurgebieden. Tot nu toe zijn geen ingrijpende gevolgen waargenomen.

Literatuur

• Faasse, M.A. & K.M. Bayha 2006. The ctenophore Mnemiopsis leidyi A. Agassiz 1865 in coastal waters of the Netherlands: an unrecognized invasion? Aquatic Invasions 1(4): 270-277. http://www.aquaticinvasions.ru/2006/AI_2006_1_4_Faasse_Bayha.pdf
• Faasse, M.A. & A.H.M. Ligthart 2007. De Amerikaanse ribkwal Mnemiopsis leidyi (Agassiz, 1865) in Zeeland. Het Zeepaard 67(1): 27-32.
• Tulp, A.S. 2006. Mnemiopsis leidyi (Agassiz, 1865) (Ctenophora, Lobata) in de Waddenzee. Het Zeepaard 66(6): 183-189.

Links

http://www.aquaticinvasions.ru

http://www.aquaticinvasions.ru/2006/AI_2006_1_4_Faasse_Bayha.pdf