Purperslak - Nucella lapillus

synoniemen Thais lapillus en Purpurella lapillus

Met het purper omhangen zijn is een aanduiding voor kardinalen. De rode kledij van kardinalen herinnert nog aan het recht van vorsten om purperen klederen te dragen. Tijdens het bewind van Nero en Theodosius was er een wet die voorschreef dat alleen de keizer zich in een geheel purperen gewaad mocht kleden. Senatoren hadden het recht om een brede purperen band (latus clavus) op hun tunica te dragen. Dit purper was een zeer kostbare verfstof, waarvoor de purperslak de grondstof leverde.

De purperslakken uit de oudheid waren de stekelpurperslak (Bolinus brandaris, synoniem Murex brandaris), Hexaplex trunculus en mogelijk Purpura haemastoma. Het Latijnse purpura en het Griekse porphura betekenen zowel purperslak als purper.

De purperslak van de Nederlandse kust (Nucella lapillus) levert echter ook de kleurstof purper. Aan de kust van Noowegen en Ierland gebruikte men in de negentiende eeuw nog het sap van deze soort om de was te merken. Daarmee is de naam purperslak verklaard. Ter onderscheiding van de purperslakken uit de Middellandse zee heeft de soort ook de naam Atlantische purperslak en in het Duits Nordische Purpurschnecke.

Ook de oude genusnaam Purpurella, een verkleinwoord van Purpura duidt op het gebruik van de slakken als verfstof. Het andere synoniem. De genusnaam Thais is waarschijnlijk gebaseerd op Thaïs, de Atheense courtisane die Alexander de Grote vergezelde op zijn veldtochten. Zij is vooral bekend van het verhaal dat ze hem zou hebben aangezet tot het in brand steken van Persepolis. Later huwde zij met Ptolemaeus, de koning van Egypte.

De huidige genusnaam Nucella betekent nootje uit het Latijnse nux = noot en de verkleiningsuitgang –ella. Met enige fantasie lijkt het huisje op een kleine noot. De soortnaam lapillus betekent steentje uit het Latijnse lapis = steen en de verkleiningsuitgang –illus. Hoewel de soort bekend is van stenige substraten zal ook hier het uiterlijk van de schelp de naam aan de soort hebben gegeven. Ook de Franse naam Pourpre petite pierre is het “steentje” terug te vinden. De Engelse naam van de soort is Dog whelk of Dog winkle, soms voorafgegaan door Atlantic, Common of Purple. Whelk is verwant aan het Nederlandse Wulk, maar het voorvoegsel honds- is niet te duiden.