Wenteltrap - Epitonium

De kostbare wenteltrap (Epitonium scalare, synoniem E. pretiosa en Scalaria scalaris) was ooit een uiterst zeldzame en zeer waardevolle schelp. Rumphius vermeldt dat in 1701 de schelp voor 40 guineas is verkocht en dat 52 jaar later de prijs tot de helft is gezakt en daarna steeds verder gezakt is. Tegenwoordig ligt de prijs rond de 7 dollar. De schelp was zo zeldzaam en kostbaar dat er in China vervalsingen van rijstdeeg zijn gemaakt. Dance (1986) verwijst echter dit verhaal naar het rijk der fabelen: “The story of the rice-paste forgeries of the Precious Wentletrap alas, would appear to be apocryphal and I shall not burn my fingers over it again.” Precious betekent evenals het Latijnse pretiosa kostbaar.

Wentletrap is een Engels woord dat alleen voor deze schelp in gebruik is. Het is overgenomen van het Nederlandse wenteltrap, een naam naar de vorm van de schelp. Scalare is afgeleid van het Latijnse scala dat trap of ladder betekent. De Franse namen voor bovengenoemde soort is l’escalier (= trap) of la scalata zijn ook afgeleid van het Latijnse scala. De Engelse namen Ladder shell and Staircase shell zijn daar eveneens van afgeleid, mogelijk via de oude Latijnse naam Scalaria scalaris.

Een kleiner broertje van deze forse soort is de Nederlandse soort Epitonium clathrus. Epitonium betekent schroef (Entrop), kraan (Latijns woordenboek) of op + spanning, band, koord of riem van het Griekse epi en tonos (Grieks woordenboek).

De soort komt in tegenstelling tot Epitonium scalare algemeen voor, zie bijvoorbeeld de namen Gewone wenteltrap, Common wentletrap, Gemeine Wendeltreppe (Duits) en Scalaire commune (Frans). Clathrus (Lat.) betekent traliewerk en slaat op de structuur van de schelp met sterk uitstekende radiale ribben. Vanwege het fraaie uiterlijk van de schelp gebruikt men de horentjes voor het versieren van snuisterijen zoals schelpendoosjes.

Twee andere Nederlandse soorten zijn Epitonium clathratulus, de Witte wenteltrap en Epitonium turtonae, Turtons wenteltrap (Eng. Turton’s wentletrap). De eerste soort is de Benjamin van het geslacht met een hoogte tot 13 mm. In het Engels heet de soort dan ook Small Wentletrap. De soortnaam clathratulus is een verkleinwoord (-ulus) van clathratus = met traliewerk.

De tweede soort is vernoemd naar de ongetrouwde dochter van William Turton (1762-1835), Britse arts en amateur concholoog in Swansea en de omgeving van Devon.