Tekst: Lodewijk van Duuren, 18 oktober 2007

Strandschelpen - Spisula en Mactra

De meest algemene schelp langs onze stranden, Spisula subtruncata heeft een nogal kreupele Nederlandse naam: halfgeknotte strandschelp. Er waren eens twee schelpen: Mactra truncata, nu Spisula solida geheten, met de Nederlandse naam Geknotte strandschelp en Mactra subtruncata, nu Spisula subtruncata geheten. Truncata (Lat.) betekent geknot en sub- is een voorvoegsel dat een beetje of enigszins betekent en daarom kreeg de laatste soort de voornaam halfgeknotte. Spisula solida heet inmiddels Stevige strandschelp, maar “halfgeknotte” heeft het tot nu toe overleefd. Solida (Lat.) betekent stevig en slaat op de stevige schelp. Geknot en halfgeknot slaan op de vorm van de schelp, die bij S. subtruncata iets minder gelijkzijdig is.

Spisula komt van spissus (Lat.) dik of gedrongen en het verkleinwoord-achtervoegsel –ula. Mactra heeft de betekenis van deegtrog in het Latijn, dit is het genus waartoe ze eerst behoorden. Deze afkomst is nog te herkennen in de buitenlandse namen: Thick Trough-shell (Eng.) Trogmuschel (Duits) en Mactre solide (Fr.) voor Spisula solida en Gedrungene Trogmuschel (Duits) en Cut Trough-shell (Eng.).

Een synoniem van Spisula subtruncata is nog de moeite van het vermelden waard, Spisula hartingi, omdat het waarschijnlijk vernoemd is naar de beroemde Nederlander en bioloog Pieter Harting (1812-1885).

Er komen nog twee andere soorten in Nederland voor: Spisula elliptica – Ovale strandschelp of Elliptical Trough-shell (Engels) naar de vorm van de schelp en Spisula solidissima - de Amerikaanse (stevige) strandschelp naar de herkomst van de schelp. Deze laatste schelp heeft in het Duits de naam Dickschalige Trogmuschel, in het Frans Mactre d’Amerique en in het Engels-Amerikaans Atlantic Surf Clam. Solidissima, zeer stevig, is de overtreffende trap van solida.

De soort die nog in het genus Mactra gebleven is, is de Grote strandschelp, Mactra corallina. Inderdaad een grotere schelp dan de andere strandschelpen met duidelijke donker gekleurde stralen op een lichtere schelp. Vandaar Rayed Trough-shell (Eng.) en Strahlige Trogmuschel (Duits). In het Frans heet de soort Mactre coralline; corallina betekent van koraal of koraalrood en heeft te maken met de paarsrode binnenzijde van de schelp.

Grappig is dat deze soort in verscheidene kustplaatsen eigen volksnamen heeft: Kokkelekaan in Katwijk, Pitschelp in Egmond en Teilekok in Oostende in België.