waardscheden en Mesheften - Ensis

Amerikaanse zwaardschede, Kromme zwaardschede - Ensis americanus

Synoniem: Ensis directus

Duits: Amerikanische Schwertmuschel

Engels: Atlantic jackknife clam, American razor shell

Frans: Couteau américain

Deens : Amerikansk knivmusling

Grote zwaardschede - Ensis arcuatus

Duits: Gebogene Scheidenmuschel

Engels: Sword razor

Deens: Buet knivmusling

Kleine zwaardschede Ensis ensis

Duits: Kleine Schwertmussel

Engels: Curved razor shell

Frans: Couteau courbe, Sabre

Deens: Sværdskedemusling

Klein tafelmesheft - Ensis minor

Duits: Messermuschel, Meerscheide

Engels: Narrow jackknife clam, Razor shell

Frans: Couteau

Groot tafelmesheft, Tafelmesheft - Ensis siliqua

Duits: Schotenmuschel, Taschen-messermuschel

Engels: Pod razor shell, Pod razor (pod = peul)

Frans: Couteau silique

Deens : Barberknivmusling

Het geslacht Ensis levert een grote verzameling namen op: Mesheften, Tafelmesheften, Messchelpen, Messcheden, Scheermessen, Scheermesschelpen en Zwaarscheden. In de Nederlandse naamgeving is enige systematiek aangebracht, de kromme soorten heten consequent zwaarscheden en de (vrijwel) rechte soorten tafelmesheften. De inheemse soorten worden verder onderverdeeld in grote en kleine soorten. De naamgeving in de andere talen is nogal chaotisch, wat ook veroorzaakt wordt door gebruik van verschillende bronnen.

De Amerikaanse zwaardschede, met het land van herkomst als bijvoeglijk naamwoord (americanus = Amerikaans), sluit als nieuwkomer de rij. Larven van deze soort kwamen in 1979 met ballastwater van een schip in Hamburg terecht. In 1982 verscheen hij bij Schiermonnikoog en in 1984 werd de eerste exemplaren op het strand van Texel gevonden. Nu komt de Amerikaanse zwaardschede in grote aantallen van Frankrijk tot en met Denemarken voor.

Ensis (Lat.) is een recht tweesnijdend zwaard. De soorttoevoeging arcuatus (Lat.) betekent gekromd, gebogen.

De Kleine zwaarschede komt met twee ondersoorten in Nederland voor, die naar hun breedte onderscheiden worden: de Slanke kleine zwaardschede (Ensis ensis subsp. ensis) en de Brede kleine zwaardschede (Ensis ensis subsp. phaxoides).

Soms geeft de auteur van een nieuwe soort of ondersoort een verklaring voor de keuze van een naam. Zo ook R.M. van Urk, die bij de eerste publicatie van deze naam (Basteria, 1964) schrijft: “De naam phaxoides (gelijkend op Phaxas) is om twee redenen gekozen (1) omdat de jonge schelpen oppervlakkig op Phaxas pellucidus lijken en (2) vanwege de voorkant die zo rond is als bij Phaxas.”

Van de rechte tafelmesheften heet Klein tafelmesheft in de wetenschap minor (Lat.) = kleiner en Groot siliqua (Lat.) = peul, peulvrucht.