Tekst: Lodewijk van Duuren, vrijdag 19 oktober 2007

Drinkwatertekort in USA bedreigt zoetwatermossels 

Dat buitenlandse weekdiersoorten de Nederlandse pers halen, komt niet zo vaak voor. In de column Typisch Amerikaans van Reinout van Wagtendonk in het dagblad Spits is sprake van een bedreigde zoetwatermossel. De column gaat over de extreme droogte die een enorm watertekort in stad Atlanta in de staat Georgia veroorzaakt. In het stuk valt het volgende te lezen: “Gouverneur Sonny Perdue van Georgia heeft een rechtszaak aangespannen tegen de beheerders van het stuwmeer Lake [Sidney] Lanier waar Atlanta het grootste deel van haar drinkwater uit betrekt. De Gouverneur wil de beheerders dwingen om niet langer miljarden liters water richting Alabama en Florida te laten wegstromen. Een aanzienlijk deel van die waterstroom is wettelijk verplicht om een bedreigde zoetwatermossel te beschermen. Je kan je voorstellen dat het lot van die mossel de inwoners van de droogtegebieden op dit moment geen zier interesseert.”

Het gaat hier volgens Amerikaanse kranten niet om één soort, maar om twee soorten uit de familie van de Unionidae of stroommossels, namelijk Amblema neislerii, de Fat threeridge en Elliptoideus sloatianus de Purple bankclimber. Tezamen met vijf andere soorten zoetwatermossel zijn ze sinds 1998 beschermd onder de “Endangered Species Act” van 1973. Deze twee soorten zijn representanten van een grote groep soorten van de familie Unionidae die met uitsterven bedreigd wordt en waarvan het voorkomen tot het Zuidoosten van Noord-Amerika beperkt is.

Van de familie Stroommossels, Unionidae is de Bataafse stroommossel (Unio crassus) uit Nederland verdwenen. In Amerika is de situatie echter veel ernstiger. Van de 300 inheemse Amerikaanse soorten zit de helft in de problemen. Twintig soorten zijn op wereldschaal uitgestorven en 60 zijn bedreigd met uitsterven. De bedreigde soorten komen met name voor in stromende wateren. Waterverontreiniging en de aanleg van dammen in de rivieren zijn de belangrijkste oorzaken van achteruitgaan en verdwijnen. De soorten zijn nog eens extra gevoelig voor verstoringen omdat ze voor een deel van hun levenscyclus afhankelijk zijn van (soortspecifieke) vissoorten. De larven van deze weekdieren hechten zich namelijk aan vissen en moeten een deel van hun leven (9-10 maanden) als ectoparasiet bij vissen doormaken.  Sommige soorten mosselen uit het genus Lampsilis hebben zelfs speciale organen in de vorm van kleine visjes ontwikkeld om de vissen te lokken.

Veel soorten zijn endemen met een zeer beperkt verspreidingsgebied. Zo komen de soorten Fat threeridge en Purple bankclimber alleen voor op enkele plaatsen in het stroomgebied van Apalachicola-Chattahoochee-Flint (ACF) River Bassin.

Als de gouverneur zijn zin krijgt, kan dat het onherstelbare verlies van een paar unieke weekdiersoorten betekenen. Het is niet te hopen dat veel soorten stroommossels op den duur alleen nog zullen voortleven op papier of digitaal met hun fantasierijke (Engelse) namen ,zoals pigtoes, pocketbooks, purple bankclimbers, snuffboxes, heelsplitters, moccasinshells, washboards en pistolgrips.

 

Bronnen:

• John H. Cushman jr. (1995) Freshwater Mussels Facing Mass Extinction The New York Times October 3, 1995
• Fish and Wildlife Service (1998) Endangered and threatened wildlife and plants; determination of endangered status for five freshwater mussels and threatened status for two freshwater mussels from the Eastern Gulf Slope Drainages of Alabama, Florida, and Georgia. Federal Register Vol 63, No. 50 / Monday, March 16, 1998 / Rules and regulations.
• E. Gittenberger (1989) Uitsterven in stilte. In: Het verdwijnen van soorten. Biologische Raad.61-80.
• Reinout van Wagtendonk (2007) Typisch Amerikaans. Spits vrijdag 19 oktober 2007. pag 7.