Tekst: Lodewijk van Duuren, 1 oktober 2007

Cypraea Linnaeus, 1758
Familie: Cypraeidae – Kauri’s

Cypraea is afgeleid van het Latijnse Cypris, dat is afgeleid van het Griekse Kupris, een bijnaam voor Aphrodite of Venus, vanwege de bijzondere verering die ze op het eiland Cyprus genoot.

Cypraea annulus Linnaeus, 1758
Nederland: Ringkauri
Engels: Gold-ringer Cowry
Annulus (Lat.) betekent geringd, naar de ringvormige tekening op de schelp. Zie ook Cypraea moneta.

Cypraea asellus Linnaeus, 1758
Nederland: Ezeltjeskauri
Engels: Banded Cowry
De naam ezeltjeskauri is een vertaling van de wetenschappelijke baan Cypraea asellus. Asellus (lat.) betekent ezeltje. Waarom deze soort deze naam heeft wordt duidelijk uit de beschrijving die Rumphius geeft: "Eseltjes zijn wit, maar hebben dwars over den rugge drie breede zwarte streepen, als of’er drie zakken over een Ezel gelegt waaren, of beter, als of’er twee witte zakken op eenen zwarten Ezel lagen".

Cypraea armeniaca Verco, 1912
Engels: Armenian Cowry
Op het eerste gezicht lijkt de afleiding van de naam Cypraea armeniaca nogal simpel, want armeniaca betekent afkomstig uit Armenië, hetgeen bevestigd wordt door de Engelse naam Armenian Cowry. Omdat de soort echter alleen in Australië voorkomt, lijkt deze betekenis geheel uit de lucht gegrepen. De naam is namelijk afgeleid van de wetenschappelijke naam van de abrikoos Prunus armeniaca, een naam waarin de soortnaam wel klopt. De naam van de Cypraea soort verwijst naar de kleur van een abrikoos.

Cypraea isabella Linnaeus, 1758
Nederlands: Isabella-kauri
Engels: Isabelle Cowry
De soort Cypraea isabella is genoemd naar de kleur isabel of izabel. Volgens de overlevering zou deze geelbruine kleur genoemd zijn naar de aartshertogin Isabella (1556-1633), dochter van koning Philips II van Spanje, landvoogd van de zuidelijke Nederlanden. Toen haar echtgenoot in 1601 het beleg voor de stad Oostende sloeg, deed zij de belofte zich niet zullen verschonen, voor de stad ingenomen was. Dat geschiedde echter pas drie jaar later, waardoor haar naam werd overgedragen op de kleur die haar hemd toen vertoonde.

Cypraea moneta Linnaeus, 1758
Nederlands: Geldkauri
Engels: Money Cowry
In een vrachtlijst van acht VOC schepen die in augustus 1649 in Nederland waren gearriveerd staat tussen de kruidnagelen, nootmuskaten, kaneel, salpeter, gember en fijn Japans staafkoper een post van 39.640 kauri`s uit de Malediven en/of Bougainville. Blijkbaar heeft de VOC daar een partij kaurischelpen ingeslagen om er hun handel, met name de slavenhandel, mee te bekostigen. (Pol, 1989).
Aanvankelijk werden de kaurischelpen (Cypraea moneta, Geldkauri, Money Cowry) op de Malediven (ook Kauri-Eilanden genoemd) en op Sri Lanka als ruilmiddel geaccepteerd. Van daar verspreidde het gebruik van deze schelpjes zich over Voor-Indië en een groot deel van Afrika. Ook op Nederlands Nieuw-Guinea en in Suriname werden de kaurischelpen als zodanig gebruikt. Later is ook de Ringkauri (Cypraea annulus) in het “geldcircuit” terecht gekomen. Tot in de zeventiende eeuw werd de waarde van kauri’s uitgedrukt in andere valuta’s.
Kauri's, die soms in snoeren, riemen of kleren worden verwerkt, hebben een bijbetekenis als vruchtbaarheidssymbool.
Een synoniem voor de Geldkauri is Monetaria moneta. Moneta (Lat.) betekent geld, munt en monetarius is een munter.
In Zeeland heten de kauri’s keutjes. Ze werden als fiches bij het kienspel gebruikt, men bewaarde ze in keutjesdôôze of keutjeszakje. Kauri (Ned.), Cowry (Eng.) en Cauris (Fr.) zijn alledrie afgeleid van Kauri (Hindi) dat via vele tussenvormen is afgeleid van kotu uit het Tamil, dat draaiing, gebogen vorm of schelp betekent.
Kaurisoorten worden wel porseleinschelpen genoemd vanwege het porseleinen uiterlijk. In het Duits heten ze Porzellanschsnecke en in het Frans porcelaine. De geschiedenis van deze naam heeft een bijzonder verloop. Italiaanse zeevaarders namen van hun reizen vaak tropische kaurischelpen mee. Omdat deze schelpen gelijkenis vertonen met de geslachtsdelen van een zeug kregen ze de naam porcellana. Dat is een afleiding van het Latijnse porca, wat zeug betekent. Ook het Engelse ‘pork’ = varkensvlees is afgeleid van porca.. Uit China kwam in die jaren ook het mooi glanzende blauw en witte aardewerk. Dit deed direct denken aan de eveneens glanzende kaurischelpen. Zo heeft dit aardewerk de naam porselein heeft gekregen.


De onderstaande lijst met de betekenis van kauri-namen is grotendeels overgenomen uit The meaning of Latin cowry names van Franz Alfred Schilder.


Cypraea achatidea - agaat-achtig (Gr.)
Cypraea acicularis - naaldvormig
Cypraea adusta - verbrand, gebruind
Cypraea aequinoctialis - nachtevening, bij de evenaar
Cypraea albuginosa - witachtig
Cypraea alga - wier, zeegras
Cypraea algoensis - van de Algoabaai (Z.Afr.)
Cypraea amphithales - rondom bloeiend (Gr.)
Cypraea angustata - versmald, vernauwd
Cypraea annettae - naar Annette
Cypraea annulus - ring
Cypraea arabica - (met) Arabische (letters)
Cypraea arabicula - kleine C. arabica
Cypraea argus - Argos (Gr.), de honderdogige
Cypraea armeniaca - van abrikoos (Prunus armeniaca)
Cypraea artuffeli - naar M. Artuffel
Cypraea asellus - ezeltje
Cypraea aurantium - sinaasappel
Cypraea barclayi - naar David William Barclay (1804-1888)
Cypraea beckii - naar Henrik Beck (1799-1863)
Cypraea bicolor - tweekleurig
Cypraea bistrinotata - tweemaal drie merktekens
Cypraea boivinii - naar Amedée Boivin (1797-1881)
Cypraea bregeriana - naar M. Breger
Cypraea broderipii - naar William John Broderip (1789-1859)
Cypraea camelopardalis - giraffe
Cypraea capensis - van Kaap de Goede Hoop
Cypraea caputdraconis - drakenkop
Cypraea caputserpentis - slangenkop
Cypraea carneola - cornalijn
Cypraea casta - vlekkeloos
Cypraea catei - naar Crawford Neill Cate (1905-1981)
Cypraea catholicorum - naar de katholieken (missionarissen)
Cypraea caurica - kauri gelatiniseerd
Cypraea cernica - afgescheiden (van C. spurca)
Cypraea cervinetta - kleine C. cervus
Cypraea cervus - hert
Cypraea childreni - naar John George Children (1777-1852)
Cypraea chinensis - van China
Cypraea chrysalis - (vlinder)pop
Cypraea cicercula - kleine kekererwt
Cypraea cinerea - asgrauw
Cypraea citrina - citroengeel
Cypraea clandestina - verborgen
Cypraea coloba - verminkt
Cypraea comma - komma
Cypraea comptonii - naar Compton
Cypraea contaminata - bezoedeld
Cypraea coxeni - naar James Charles Cox (1834-1912)
Cypraea cribellum - kleine C. cribaria
Cypraea cribraria - als een zeef
Cypraea cumingii - naar Hugh Cumming (1791-1865)
Cypraea cylindrica - rolrond
Cypraea dayritiana - naar Fernando G. Dayrit
Cypraea decipiens - misleidend
Cypraea depressa - afgeplat, laag
Cypraea kieneri depriesteri - Dr. W.F. de Priester
Cypraea dillwyni - naar Lewis Weston Dillwyn (1778-1855)
Cypraea diluculum - morgenschemering
Cypraea dorsalis - van/op de rug
Cypraea eburnea - ivoorwit
Cypraea edentula - zonder tandjes
Cypraea eglantina - latinisering egelantier?
Cypraea englerti - Father Englert (missionaris)
Cypraea episema - kenmerkend (Gr.)
Cypraea erosa - weggevreten, geërodeerd
Cypraea errones - verkeerd, onjuist
Cypraea erythraeensis - van de Rode Zee
Cypraea esontropia - van binnen met een kiel (Gr.)
Cypraea pulicaria euclia - van Euclia (Australië)
Cypraea rashleighana eunota - (met) stevige rug (Gr.)
Cypraea exusta - verbrand
Cypraea fabula - boontje
Cypraea felina - katachtig
Cypraea fimbriata - met franje afgezet
Cypraea friendii - naar Capt. Friend
Cypraea fultoni - Hugh Coomber Fulton (1861-1942)
Cypraea fuscodentata - met bruine tanden
Cypraea fuscomaculata - bruin gevlekt
Cypraea fuscorubra - donkerbruin-rood
Cypraea gambiensis - van Gambia
Cypraea gangranosa - aangetast door gangreen (Gr.)
Cypraea gaskoini - naar John Samuel Gaskoin (1790-1858)
Cypraea geographica - aardrijkskundig (kaart)
Cypraea globulus - bolletje
Cypraea goodallii - naar Joseph Goodall (1760-1840)
Cypraea gracilis - slank, smal
Cypraea granulata - met korreltjes, gekorreld
Cypraea grayana - naar John Edward of Thomas Gray
Cypraea guttata - met druppels
Cypraea hammondae - naar mevr. Hammond
Cypraea helvola - geelrood
Cypraea hesitata - weifelend, besluiteloos
Cypraea coxeni hesperina - westelijk
Cypraea hirasei - naar Yoichiro Hirase (1859-1925)
Cypraea hirundo - zwaluw
Cypraea histrio - toneelspeler
Cypraea humphreysii - naar John D. Humphreys (1775-1864)
Cypraea hungerfordi - naar Richard Hungerford
Cypraea immanis - reusachtig, geweldig
Cypraea indica - van India
Cypraea interrupta - afgebroken, afgesneden
Cypraea irrorata - bedauwd
Cypraea isabella - bruingeel
Cypraea katsuae - naar Katsua
Cypraea kieneri - naar Louis Charles Kiener (1799-1881)
Cypraea kuroharai - naar Kazuo Kurahara
Cypraea labrolineata - met lijnen op de lip
Cypraea lamarckii - naar J.B.P.A. de M. de Lamarck (1744-1829)
Cypraea kieneri landeri - naar W. Lander
Cypraea langfordi - naar Daniel B. Langford
Cypraea latior - breder
Cypraea lentiginosa - met sproeten
Cypraea leucodon - witte tand (Gr.)
Cypraea leviathan - Hebreeuwse mythische draak
Cypraea limacina - slakachtig
Cypraea listeri - naar Martin Lister (1639-1712)
Cypraea luchuana - van Lu-chu (Ryu-kuy-eilanden)
Cypraea lurida - lijkbleek
Cypraea lutea - geel
Cypraea lynx - lynx
Cypraea macandrewi - naar R. MacAndrew (1801-1873)
Cypraea maculifera - vlekdragend
Cypraea mappa - kaart
Cypraea margarita - parel
Cypraea marginalis - met een rand
Cypraea marginata - met een rand
Cypraea mariae - naar Maria (Schilder?)
Cypraea marielae - naar Mariel
Cypraea martini - naar J.K.L. Martin (1851-1942)
Cypraea cernica maturata - gerijpd
Cypraea mauritiana - van Mauritius
Cypraea succincta melanesiae - van Melanesië
Cypraea mexicana - van Mexico
Cypraea microdon - kleine tand (Gr.)
Cypraea miliaris - gierst-achtig
Cypraea minoridens - kleinere tand
Cypraea angustata moelleri - naar Hans Peter Christiaan Moeller (1810-1845)
Cypraea moneta - munt
Cypraea mus - muis
Cypraea nebrites - jong van een hinde (Gr.)
Cypraea nigropunctata - zwart gestippeld
Cypraea nivosa - met sneeuw bedekt
Cypraea novaebritanniae - van Nieuw-Engeland
Cypraea nucleus - kern
Cypraea obvelata - met een zeil rondom
Cypraea occidentalis - westelijk
Cypraea ocellata - met ogen
Cypraea cernica ogasawarensis - van Ogasawara (Bonin-eilanden)
Cypraea onyx - onyx (Gr.)
Cypraea ostergaardi - naar prof. Jens M. Ostergaard
Cypraea ovum - ei
Cypraea owenii - naar Richard of Robert Owen
Cypraea pallida - bleek
Cypraea pallidula - tamelijk bleek
Cypraea pantherina - panterachtig
Cypraea pericalles - zeer mooi (Gr.)
Cypraea petitiana - naar Sauveur Petit de la Saussaye (1792-1870)
Cypraea picta - beschilderd
Cypraea piperita - peperachtig, gepeperd
Cypraea poraria - met poriën
Cypraea pulchella - mooi, fraai
Cypraea pulchra - mooi, fraai
Cypraea pulicaria - vlo-achtig
Cypraea punctata - gestippeld
Cypraea pyriformis - peervormig
Cypraea pyrum - peer
Cypraea quadrimaculata - viervlekkig
Cypraea rashleighana - naar Jonathan Rashleigh (1845-1872)
Cypraea raysummersi - naar Raymond H. Summers (1905-1983)
Cypraea redimita - omkransd
Cypraea reevei - naar Lovell Augustus Reeve (1814-1865)
Cypraea robertsi - naar S.R. Roberts (1845-1928)
Cypraea rosselli - naar Harold Rossell
Cypraea sakuraii - naar Kin'ichi Sakurai
Cypraea sanguinolenta - bloedrood
Cypraea saulae - naar Miss Jane Saul (1807-1895)
Cypraea scarabaeus - kever
Cypraea schilderiana - naar Franz Alfred Schilder (1896-1970)
Cypraea schilderorum - naar F.A. Schilder en Maria Schilder-Hertrich (1898-1975)
Cypraea scurra - clown
Cypraea semiplota - semipolita? = tamelijk glad
Cypreae serrulifera - een zaagje dragend
Cypraea cylindrica sowerbyana - naar George Brettingham Sowerby I, II of III
Cypraea spadicea - kastanjebruin
Cypraea spurca - vuil
Cypraea staphylaea - druif-achtig (Gr.)
Cypraea stercoraria - mest-achtig
Cypraea stolida - dom, plomp
Cypraea subteres - verwant aan C. teres
Cypraea subviridis - tamelijk groen
Cypraea sulcidentata - met gegroefde tanden
Cypraea summersi - naar Raymond H. Summers (1905-1983)
Cypraea martini superstes - overlevende
Cypraea surinamensis - van Suriname
Cypraea talpa - mol
Cypraea teramachii - naar Akibumi Teramachi (1898-1978)
Cypraea teres - rolrond, langwerpig rond
Cypraea tessellata - met vierkante steentjes ingelegd
Cypraea testudinaria - schildpadachtig
Cypraea teulerei - naar Dr. Teulère
Cypraea thersites - Mythologisch figuur (Gr.)
Cypraea tigris - tijger
Cypraea titan - een der Titanen (Gr.)
Cypraea tomlini - naar J.R. le B. Tomlin (1864-1954)
Cypraea tortirostris - met een kromme snavel
Cypraea turdus - lijster
Cypraea ursellus - kleine beer
Cypraea valentia - naar Lord George Annesley Valentia (1769-1844)
Cypraea vasta - zeer groot, woest
Cypraea ventriculus - buikje
Cypraea venusta - bevallig, bekoorlijk
Cypraea virginalis - maagd
Cypraea viridicolor - groen gekleurd
Cypraea vitellus - dooier
Cypraea vredenburgi - naar Ernest Watson Vredenburg (1870-1923)
Cypraea walkeri - naar Bryant Walker (1856-1936)
Cypraea histrio westralis - van West-Australië
Cypraea wilkinsi - naar Sir George Hubert Wilkins (1888-1958)
Cypraea xanthodon - gele tand (Gr.)
Cypraea zebra - zebra
Cypraea ziczac - zigzag
Cypraea zonaria - gegordeld