Een onbekend Zakpijpje uit de Oosterschelde
Geplaatst 07-10-2004. Waarneming: Marianne Ligthart 15-2-2004. Tekst en foto's: Peter H. van Bragt. M.m.v. Arjan Gittenberger

In 2004 zijn diverse fraaie waarnemingen van zeldzame of oprukkende nieuwe exotische soorten zakpijpen bij de Spuisluiswachter gemeld. Botrylloides sp. is verder opgerukt in de Oosterschelde en voor het eerst ook in het Grevelingenmeer waargenomen. Een Perophora soort, is door Harry en Bert Holsteijn gevonden in de oostelijke Oosterschelde. En er is nog meer te melden van het Zakpijpen front!

Marianne Ligthart heeft bij toeval in de Oosterschelde op 15-2-2004 een klein Zakpijpje verzameld: de locatie is de noordelijke pijler van de Zeelandbrug (Zierikzee). De lange zijde aan de basis van het beestje was circa 7 mm. en de hoogte was maximaal 3 mm. Het zat vastgehecht op de steel van een Japanse knotszakpijp Styela clava (Herdman, 1882). De onderstaande foto's zijn in vitro van dit enige exemplaar gemaakt.

Foto 1: zijaanzicht onbekende zakpijp, Oosterschelde15-2-2004, in vitro opname © Peter H. van Bragt

Foto 2: bovenaanzicht onbekende zakpijp, Oosterschelde15-2-2004, in vitro opname © Peter H. van Bragt

In eerste instantie werd gedacht aan Styela coriacea (Alder & Hancock, 1848). Dit is een kleine soort die al minstens sinds 1848 rondom de Britse eilanden aanwezig is. Hij is ook al eerder, zij het zeer zeldzaam, in Zeeland is aangetroffen, o.a. door Buizer. Hij beschrijft deze soort in "De Nederlandse Zakpijpen (Manteldieren) en Mantelvisjes Tunicata, Ascidiacea en Appendicularia" Wetenschappelijke Mededeling K.N.N.V. nr. 158, juli 1983, als "... vrij zeldzaam aan onze kust. Tot op heden (1983) alleen bekend van de Oosterschelde: Schouwen (Westbout, Kisters inlaag, Wemeldinge, Sas van Goes)...". Arjan Gittenberger heeft de foto's en het verzamelde exemplaar bekeken en vergeleken met de collectie van het Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis te Leiden. Hij is van mening dat, hoewel er slechts beperkt referentie materiaal aanwezig is en het bestuderen van gefixeerde dieren lastig is, dit zakpijpje toch geen Styela coriacea is. Volgens Arjan: "... is de S. coriacea in de NNM Naturalis collectie, ongeveer even groot als dit diertje; hij is ook terug getrokken en in de formaline, is het ook een soort plat "schijfje" met twee openingetjes, maar verschilt het omdat deze (in de collectie) een ruw, zeer grof rimpelig, bruin, oppervlak heeft (= zelfde kleur & rimpels als bijv. Styela clava heeft) en de in/uitstroom openingen (alhoewel ze ook volledig zijn terug getrokken) relatief veel groter en opvallender zijn dan in recent verzamelde exemplaar. De huid van dit diertje heeft geen rimpels, is een beetje grijs/wittig en lijkt daarom niet op de huid van de Styela clava waar hij op zit....." Het blijft voorlopig dus een raadsel en deze waarneming zal voorlopig worden gearchiveerd als.... "onbekend Zakpijpje uit de Oosterschelde".

Weet iemand wellicht iets meer van een mogelijke determinatie van deze soort? Neem dan per E-mail contact op met de Spuisluiswachter.

Mocht je meer willen weten over zakpijpen surf dan naar:
De Dutch Ascidians Homepage van Arjan Gittenberger: www.ascidians.com
De website van Gretchen en Charles Lambert: http://nsm.fullerton.edu/%7Elamberts/ascidian/
De website van het Ulster Museum: http://www.ulstermuseum.org.uk/marinelife/
en The Marine Life Information Network (MarLIN): http://www.marlin.ac.uk/