Perophora listeri (Forbes 1848, Wiegman 1835) of P. japonica (Oka 1927) in de Oosterschelde?
Geplaatst 22-09-2004. Waarneming (05-09-2004), tekst en foto's: Harry en Bert Holsteijn.

Als wij duikers iets kleins tegen komen dan zijn we direct geneigd te denken dat het gaat om jonge exemplaren van een grotere soort. Baby's dus. Zo kon het gebeuren dat Harry Holsteijn op 5-09-2004 in de westelijke Oosterschelde, een foto maakte van een doorschijnende zakpijp met daarop een rijtje van twaalf mogelijke baby-zakpijpjes. Dat was een heel aardig gezicht; zo'n rij van enkele millimeters hoge, doorzichtige zakpijpjes, vastgehecht op de veel grotere doorschijnende zakpijp Ciona intestinalis. Ze stonden op een regelmatige afstand van elkaar, zoals bomen langs een straat verdeeld zijn.

Foto 1: Perophora sp., Oosterschelde 5-09-2004 © Harry Holsteijn

Foto 2: Perophora sp., Oosterschelde 5-09-2004 © Harry Holsteijn

Foto 3: Perophora sp., Oosterschelde 5-09-2004 © Harry Holsteijn

Later bleken de kleinoden ook door verschillende andere buddyteams en onafhankelijk van elkaar op uiteenlopende substraten, zoals andere zakpijpen, wieren enz., gezien te zijn. Omdat ze zoiets niet eerder hadden gezien en opeens in die ene duik meerdere waarnemingen werden gedaan, ontstond er een sluimerend besef dat het misschien toch iets ongewoons zou kunnen zijn. Er werden een tiental waarnemingen gemeld! De zakpijpjes waren met dunne draden aan elkaar verbonden. Dat maakt aannemelijk dat er mogelijk sprake is van een bepaalde vorm van vegetatieve vermenigvuldiging, zoals ook de verwante salpen kettingen vormen.
Maar daags na de duik doet het E-mailcontact met zakpijpenspecialist Arjan Gittenberger (NNM Naturalis, Leiden) de baby-zakpijpjes hypothese als een zeepbel uiteenspatten. Waarschijnlijk zijn het helemaal geen jonge zakpijpen maar volwassen exemplaren van een kleine soort uit het geslacht Perophora. Arjan verwijst naar twee soorten, P. listeri (Forbes 1848, Wiegman 1835) en P. japonica (Oka 1927) die afgebeeld staan op zijn website: www.ascidians.com en klik door naar Perophoridae. Het is een soort die erg lang geleden en slechts zeer zeldzaam eerder waargenomen is in Nederland. Zou het hem kunnen zijn? Arjan is voorzichtig en wil er nog niet onmiddellijk aan, maar de beschrijvingen op de internetsite van het Marine Life Information network for Britain & Ireland komen sterk overeen met onze eigen waarnemingen: het substraat, het geringe formaat van elk, en de draadjes aan de uiteinden waarvan een gesetteld moeder-exemplaar langs aseksuele weg steeds jonge exemplaren produceert. Alles klopt! Bijna onopgemerkt is er weer wat nieuws in onze Oosterschelde ontdekt. Er moet nog wel een bewijsexemplaar verzameld worden voor Naturalis, waar dan uitgezocht kan worden welke soort het precies is. De Oosterschelde is weer een soort en Harry en Bert zijn weer een ervaring rijker.

Omdat slechts met bijzondere toestemming op deze plaats gedoken mag worden gedoken, wordt er geen nadere plaatsaanduiding verstrekt.

Aanvulling 27-09-2004: Met medewerking van Arjan Gittenberger heeft Gretchen Lambert de determinaties van de zakpijpjes met behulp van de foto's gecontroleerd. Zij bevestigt dat het inderdaad een Perophora soort betreft. Maar we kunnen de specifieke soort pas vaststellen als er enkele exemplaren verzameld worden om ze in detail te bekijken.