De Gewone paalworm Teredo navalis (Linnaeus, 1758) in de Oosterschelde?
Geplaatst 31-08-2004. Waarnemingen (juni/augustus 2004), foto's en tekst: Peter H. van Bragt.

Op 19-01-2004 plaatste Ton van Haaren de volgende mededeling op het Forum van de website van de Stichting Anemoon:
"Beste lezer, ik ben zeer benieuwd naar de huidige verspreiding van de paalworm, Teredo navalis. Komt de soort bijvoorbeeld nog als populatie voor in de Oosterschelde of Veerse meer? Recente waarnemingen zijn welkom. Ook wil ik het waarnemingsjaar van 1580 door P.C. Hooft checken. Wie heeft er voor mij een kopie van het betreffende citaat in "Nederlandsche Historien" van P.C. Hooft waarin melding wordt gemaakt van Teredo in Nederland?"

De Spuisluiswachter beschikt niet over een antiquarische boekenverzameling dus kunnen we Ton helaas nog niet helpen aan een kopie van de gezochte historische publicatie. Daarvoor moeten we mogelijk in de bibliotheek van het Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis te Leiden gaan zoeken of een andere nationale bibliotheek waar dit boek wellicht in de historische collectie wordt bewaard. De Spuisluiswachter heeft hiervoor per E-mail al een verzoek ingediend.

Maar op de eerste vraag kan waarschijnlijk al wel een antwoord worden gegeven. Recentelijk liet Joop Stalenburg mij wat foto's zien van siphons van weekdieren die uit houten palen steken die bij de noordzijde van de Zeelandbrug op circa 11 meter diepte staan. De roodbruin gevlekte buisjes zijn circa 3-6 mm lang en zijn overduidelijk afkomstig van levende schelpdieren die in het hout verstopt zitten.

Foto 1: Gewone paalworm Teredo navalis (?), 21-8-2004 Oosterschelde © Peter H. van Bragt

Foto 2: Gewone paalworm Teredo navalis (?), 22-7-2004 Oosterschelde © Peter H. van Bragt

Foto 3: Gewone paalworm Teredo navalis (?), 22-7-2004 Oosterschelde © Peter H. van Bragt

Ik heb deze diertjes bij herhaling gedurende de zomermaanden van dit jaar hier aangetroffen. Hoewel er geen schelpen zijn verzameld, denk ik dat dit mogelijk de Gewone paalworm kan zijn. Of zijn het exemplaren van een van de andere soorten paalwormen? In De Nederlandse Naamlijst van de Weekdieren (Mollusca) van Nederland en België (R.H. de Bruyne et al., NMV. 1994, ISBN 90-73348-33-1) worden nog drie soorten vermeld: de Levendbarende paalworm Lyrodes pedicellatus (Quatrefages, 1849), de Scheepsworm Psiloteredo megotara (Forbes & Hanley, 1848) en de Vertakte paalworm Teredo malleolus (Turton, 1822). In iedergeval komen ze er met vele tientallen tegelijk voor. Joop Stalenburg heeft deze diertjes pas dit jaar voor het eerst op deze locatie gezien. Maar omdat de palen er al een paar jaar staan is het niet ondenkbaar dat ze er al langer zitten. Tevens mogen we aannemen dat, naar aanleiding van de snelle kolonisatie van deze dieren in deze palen, de soort ook elders in het Zeeuwse bekken voorkomt. Wie kan bevestigen dat dit inderdaad Gewone paalwormen zijn en wie heeft er elders recent deze diertjes aangetroffen?