Dodemansduim Alcyonium digitatum (Linnaeus, 1758): lokaal algemeen in het Grevelingenmeer
Geplaatst 23-08-2004. Waarneming, foto's en tekst Peter H. van Bragt

Begin augustus 2004 werd de Spuisluiswachter tijdens een goed gesprek met Arthur Palache bij de bakker in Ouwerkerk er op geattendeerd dat er lokaal in het Grevelingenmeer een groot aantal kolonies Dodemansduin Alcyonium digitatum was aangetroffen. Nu is er gedurende de laatste jaren al eerder Dodemansduim in het Grevlingenmeer waargenomen. Zie voor meer informatie hierover de Spuisluismedeling van 21-06-2002. Dit was echter niet meer dan twee witte kolonies die op een diepte van circa 10 meter bij Scharendijke hebben gestaan. Of staan ze er nog steeds? Heeft iemand deze neteldieren in 2004 daar nog gezien?

Maar een groot aantal kolonies? Dat is sinds de afsluiting van het grevelingenmeer niet meer vertoond! Op zondag 22-08-2004 is de Spuisluiswachter met Jeannette Grootendorst als buddy op expeditie naar de Nieuwe Kerkweg bij Den Osse vertrokken. Tot onze grote verwondering troffen we daar inderdaad tussen de 13 en 19 meter diepte een groot aantal (>100) kolonies van hoofdzakelijk witte maar ook een beperkt aantal oranje kolonies Dodemansduim aan. Zoveel Dodemansduim bij elkaar is "lokaal algemeen" te noemen. De meeste toefjes zijn kussentjes van niet groter dan circa 2 cm (zie foto 3). Een paar kolonies zijn tot circa 4 cm. groot en vertonen al een eerste dichotome vertakking (zie foto 1)

Dat juist hier zoveel kolonies staan is moeilijk te begrijpen. De soort is zeer waarschijnlijk via de Spuisluis in de Brouwersdam aangevoerd. Hoe kan het dan dat zo lokaal, en redelijk ver van de spuisluis zoveel kolonies zich zijn gaan ontwikkelen? Of staan ze nu op veel meer plaatsen in het zuidwestelijke Grevelingenmeer? Dodemansduim is een samengesteld neteldier en de enige koraalsoort die op de Nederlandse kust voorkomt. Hij kan circa 20 cm groot worden, komt voor tot op een diepte van 50 meter en houdt van veel stroming. Daarom is het zo opmerkelijk dat er nu veel exemplaren in het getijdenloze Grevelingenmeer voorkomen. Dodemansduim komt op de Nederlandse kust nog sporadisch voor in de monding van de Oosterschelde, en is algemeen op de Noordzeekust en op de Noordzee. De mondiale verspreiding is beperkt tot IJsland en de West-Europese kust.

Foto 1: witte Dodemansduim Alcyonium digitatum (Linnaeus), Grevelingenmeer, 22-08-2004 © Peter H. van Bragt

Foto 2: witte Dodemansduim Alcyonium digitatum (Linnaeus), Grevelingenmeer, 22-08-2004 © Peter H. van Bragt

Foto 3: oranje Dodemansduim Alcyonium digitatum (Linnaeus), Grevelingenmeer, 22-08-2004 © Peter H. van Bragt

Aanvulling door de Spuisluiswachter (30-8-2004): Ere wie ere toekomt. Op het forum van de Stichting Anemoon staan een drietal eerdere meldingen van de vondst van Dodemansduim bij Den Osse. Het is daarom niet meer dan terecht dat deze waarnemingen ook in deze mededeling gemeld worden.
Op 13-6-2004 hebben Dirk Bauwens, Marc Bocklandt en Sandra Colazzo bij de Nieuwe kerkweg (kunstrif) tientallen exemplaren witte en oranje Dodemansduim gevonden op een diepte van 13-15 meter. De kolonies waren toen slechts enkele centimeters groot. Op 1-8-2004 bevestigen Jeannette Mulder en haar man deze waarneming. En in dat zelfde weekend van 1-8-2004 heeft Jasper Lansink op dezelfde locatie tussen 13 en 17 meter ook het Dodemansduim aangetroffen. Hij heeft het toen ook in beide kleuren gezien, op een diepte van 14-16 meter, op de kop van de strekdam ten westen van de haven van Den Osse. Op 28 en 29 augustus 2004, op een locatie tussen de Nieuwe kerkweg en de haven van Den Osse, heeft Peter H. van Bragt tientallen exemplaren van het Dodemansduim in beide kleuren en tot circa 5 cm. groot op stenen op een diepte van circa 15-17 meter aangetroffen en daar de onderstaande foto van gemaakt. Het is duidelijk dat de kolonisatie van het Dodemansduim over een groot gebied heeft plaats gevonden. Zijn er nog meer plaatsen in het Grevelingenmeer waar nu het Dodemansduim groeit?

Foto 3: oranje (met uitstaande poliepen) en witte (met ingetrokken poliepen) Dodemansduim Alcyonium digitatum (Linnaeus), Grevelingenmeer, 29-08-2004 © Peter H. van Bragt

Aanvulling door de Spuisluiswachter (07-09-2004): Naar aanleiding van de bovenstaande meldedeling ontving de Spuisluiswachter een E-mail bericht van Richard Sheridan (Co-auteur van: Guide de la faune et flore sous-marine de Zélande). Hij heeft al eerder Dodemansduim in het Grevelingenmeer gezien. Het volgende lijstje werd opgestuurd:
10-07-1993 1 exemplaar bij de Nieuwe Kerkweg (Den Osse)
30-10-1993 1 exemplaar bij het Koepeltje (Scharendijke)
16-07-1994 >1 exemplaar bij het Koepeltje (Scharendijke)
04-07-1998 >1 exemplaar bij de Nieuwe Kerkweg (Den Osse) tweemaal gezien
30-08-1998 >1 exemplaar bij het Koepeltje (Scharendijke)
04-05-2003 1 exemplaar bij Scharendijke (circa 10 cm. hoog, diepte 12 m.). Deze laatste waarneming is waarschijnlijk hetzelfde exemplaar dat in de Spuisluismedeling van 21-06-2002 wordt gemeld. Dit exemplaar heeft er tenminste twee jaar gestaan. Het is niet bekend of hij er nu (sept. 2004) nog staat.