Op 16-05-2001 hebben wederom Marianne Ligthart en Theus Hollem, maar nu bij het Sas van Goes een exemplaar van dit fraaie weekdier gevonden en deze keer betrof het een levend exemplaar. Naar mijn weten is dit de eerste bevestigde waarneming van een autochtoon (levend) exemplaar van het ongevlekte koffieboontje, Trivia arctica. Uit de literatuur blijkt dat deze soort leeft van kolonievormende zakpijpen, maar het is mij niet bekend of hij van een specifieke soort leeft. De laatste jaren hebben diverse geïntroduceerde kolonievormende zakpijpen een enorme toename laten zien op de Nederlandse kust. Opmerkelijk is de opmars van de druipzakpijp, Didemnum sp. en de grijze korstzakpijp, Piplosoma listerianum (Milne Edwards). Het is niet duidelijk of deze toename van zakpijpen in de Oosterschelde een geschikter milieu voor deze schelpdieren heeft gecreëerd. Duidelijk is wel dat er recent dus een klein aantal zijn gezien. Het wachten is op meerdere waarnemingen en een daadwerkelijk vestigen van deze soort in de Oosterschelde. Maar zover is het dus nog lang niet.

De onderstaande foto's zijn vier dagen na de vondst van het eerste autochtone koffieboontje gemaakt, op de oorspronkelijke locatie en diepte. Voor de compositie is het diertje bij een druipzakpijp gezet. Het is echter niet bekend waar het beest op zat toen het verzameld werd. Opvallend is echter wel dat de kleur van de mantel perfect past bij de kleur van de zakpijp. Dus als het diertje zich hier ophoudt dan is het uitstekend gecamoufleerd, en kan hij makkelijk over het hoofd worden gezien.

Foto 1: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799) © Peter H. van Bragt

Foto 2: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799) © Peter H. van Bragt

De opvallende kenmerken van deze soort zijn: De kleine, geelgevlekte wratjes en zwarte vlekken op de mantel. Als het dier de mantel volledig over de schelp is gevouwen is hij goed gecamoufleerd. Als het beest geïrriteerd wordt trekt hij zijn mantel in en pas dan wordt de fraaie boonvormige schelp met ribbels zichtbaar.

Foto 3: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799), in vitro opname © Peter H. van Bragt

Aanvulling (december 2001): In december 2001 hebben Arthur Schmit em Tjesco Massaro op dezelfde locatie (Sas van Goes) weer een exemplaar van het Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica, gezien en gefotografeerd. Het is niet met zekerheid vast te stellen of dit een tweede exemplaar is of dat dit hetzelfde dier is dat op 20-05-2001 is gefotografeerd. Maar waarschijnlijk is het gewoon weer een nieuw exemplaar van deze zeldzame soort.

Foto 4: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799), december 2001, Oosterschelde © Arthur Schmit

Aanvulling (9-12-2002): Een Koffieboontje Trivia sp. in het Grevelingenmeer
Geplaatst: 08 december 2002. Waarneming: 08 december 2002 door Harry en Bert Holsteijn
Met een gevoelstemperatuur tussen -5 en -10 graden (en een watertemperatuur van 5) is duiken in het Grevelingenmeer een enerverende bezigheid. Maar we werden op een diepte van 8,4 meter op één van de reef balls bij Scharendijke beloond met een waarneming van het zeldzame koffieboonslakje. Het koffieboontje is een kleine kaurie-soort. Inclusief zijn kleine gele slurfje was hij zo'n 1,5 cm lang en 1 cm breed. Maar zijn slijmspoor op het beton was veel langer. Afgelopen twee jaar zijn er zes maal eerder koffieboontjes (Trivia sp.) waargenomen, allen in de Oosterschelde. Deze is dan ook heel bijzonder: het is zover bekend het eerste Grevelingenmeer-exemplaar! De slak is niet uit het water gehaald voor determinatie. De gehele vorm maakt haar onmiskenbaar, maar om exact te bepalen of het gaat om het gevlekt (T. monacha) of ongevlekt koffieboontje (T. arctica) hadden we dat eigenlijk wel moeten doen. Gezien het eerder steeds om de laatste ging (of leek te gaan) lijkt dat de meest waarschijnlijke kandidaat. Zie voor deze eerdere waarnemingen en afbeeldingen de Spuisluismededelingen van 17-01-2001 en 07-10-2001.

Aanvulling (12-03-2003): Weer een waarneming van een levend Ongevlekt koffieboontje in de Oosterschelde:
Door Mat Vetsjens: Op 09 februari 2003 hebben Anne Frijsinger en Mat Vestjens wederom bij het Sas van Goes een levend Ongevlekt koffieboontje gevonden. Opmerkelijk aan deze waarneming is dat binnen drie jaar er drie waarnemingen van dit zeldzame weekdier zijn gedaan op exact dezelfde duiklocatie.

Foto 5: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799), Oosterschelde © Mat Vestjens

Aanvulling (30-08-2004): Peter H. van Bragt en Ivo Madder hebben op 18-04-2003, alweer bij het Sas van Goes een levend exemplaar van het Ongevlekt koffieboontje Trivia arctica gevonden en gefotografeerd. Dit is de vierde waarneming van een levend Ongevlekt koffieboontje in de Oosterschelde.

Foto 6: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799), 18-04-2003, Oosterschelde © Peter H. van Bragt

Aanvulling (30-08-2004): Joop Stalenburg en Felice de Zwart hebben op 28-08-2004 bij Zierikzee weer een levend exemplaar van het Ongevlekt koffieboontje Trivia arctica gevonden en gefotografeerd. Dit is de vierde waarneming van een levend Ongevlekt koffieboontje in de Oosterschelde, maar de eerste waarneming aan de noordzijde. Alle andere waarnemingen komen van de duikplaatsen in de buurt van het Sas van Goes.

Foto 7: Ongevlekt koffieboontje, Trivia arctica (Pulteney, 1799), 28-8-2004, Oosterschelde © Joop Stalenburg