De Zandpijp Pygospio elegans (Claparède) op de westelijke Noordzeekust
Geplaatst 19-01-2003. Waarneming: Mei 2002 door Henny Pilon en Trudy Kühne. Deze mededeling is ingezonden door Rineke Gronert, coördinator SWG Petten.

Op 3 mei 2002 ontdekten Henny Pilon en Trudy Kühne van de StrandWerkGroep Petten typische "zandplaten" op één van de strekdammen langs het Pettemer Strand. Na korte tijd zagen zij er structuur in, in de vorm van zeer dicht opeen gepakte kleine openingen. Waren dit gewoon zand/schelpkokerwormen? Twijfel alom omdat deze kokerwormen aanmerkelijk kleiner zijn dan de zo bekende zand/schelpkokerworm. Gerhard Cadée (verbonden aan het NIOZ te Texel) heeft de worm uiteindelijk gedetermineerd. Het is de Zandpijp Pygospio elegans. De Zandpijp werd dus aangetroffen op de westelijke Noordzeekust. Dat was voor Gerhard een verrassing, omdat het een typisch Waddenbeest is. De Vleet (7e editie 2001) van Ecomare meldt ook dat het diertje ook voorkomt langs de Noordzeekust.

Foto 1: de Zandpijp Pygospio elegans, Noordzeekust, Petten © Henny Pilon en Trudy Kühne

Foto 2: de Zandpijp Pygospio elegans, Noordzeekust, Petten © Henny Pilon en Trudy Kühne

De Zandpijp schraapt met twee lange tentakels algjes van de bodem. Met de als transportband fungerende trilhaartjes brengt hij het voedsel naar zijn mond. Met dezelfde tentakelarmen maakt hij ook zijn "zand"koker.

Half mei, begin juni heeft er zandsuppletie plaatsgevonden langs het strand van Petten. Hierbij is tevens een groot deel van de strekdammen ondergespoten. De zandsuppletie had voor de Zandpijp waarschijnlijk fatale gevolgen. Kort na het suppleren laggen er duizenden kleine lege zandkokers op het strand. Trudy Kühne melde korte tijd later ook bij Schoorl en IJmuiden dezelfde zandplaten te hebben gezien. De Zandpijp breidt zich, zoals het zich nu laat aanzien, snel uit. Mogelijk nestelt deze kokerworm zich alleen op rotsachtige- en stenen ondergrond.

In P.J. Hayward and J.S. Ryland (1995) Handbook of the Marine Fauna of North-West Europe, Oxford University Press, wordt beschreven dat de soort op rotsbodems en op oude schelpen voorkomt. Het verspreidingsgebied is overal rondom de UK, De Noordoostelijke Atlantische oceaan, de Middellandse zee en het noorden van de Stille oceaan.

Zijn er nog meer vindplaatsen op de Nederlandse kust bekend? De Spuisluiswachter ontvangt graag aanvullende waarnemingen, indien mogelijk maar niet noodzakelijk, met fotografisch bewijs.

Aanvulling op deze mededeling: Op 04-02-2003 ontving de Spuisluiswachter de volgende reactie van Mieke Rietveld, Netherlands Institute of Ecology (NIOO-KNAW) Centre for Estuarine and Marine Ecology (CEME): Binnen het BIOMON-project wordt de polychaete Pygospio elegans veelvuldig gevonden binnen het gehele Deltagebied. Deze soort leeft in kokertjes, die omgeven zijn met zandkorrels. W.J. Wolff (1973) geeft in The estuary as a habitat. An analysis of data on the soft bottom macrofauna of the estuarine area of the rivers Rhine, Meus and Scheldt, Zoologische verhandelingen 126:1-242. aan dat het grootste gedeelte van deze soort in de intergetijde zone leeft en ze voornamelijk fijn slibbig zand prefereren. Verder geeft hij aan dat kleine groene algjes en diatomeën de belangrijkste voeding vormen voor deze wormen.