Harnasmannetje, Agonus cataphractus (Linnaeus, 1758) en Mul, Mullus surmuletus (Mullus surmuletus (Linnaeus, 1758): Twee bijzondere viswaarnemingen uit het Grevelingenmeer.
Ingezonden: 08 oktober 2002 door Roland Loykens en Jörgen de Bruin. Tekst en foto 1 en 2: Peter H. van Bragt. Foto 3: René Lipmann.

Op 23 september 2002 ontving de Spuisluiswachter een waarneming van een Harnasmannetje, Agonus cataphractus (Linnaeus, 1758) uit het Grevelingenmeer. Roland Loykens heeft deze vis, die zelden door duikers in de Zeeuwse delta wordt aangetroffen, op 19 september bij Scharendijke tijdens een nachtduik gezien. Het visje was circa 15 cm. lang en is te herkennen aan: een bijna vergroeide eerste en tweede rugvin, een spitse snuit, een opvallend slank achterlijf en een groot aantal kindraden rondom de onderkant van de kop. Volgens Muus et al. (Zeevissen van Noord- en West-Europa, Schuyt & Co., 1999) is het een noordelijke vis met een zuidelijke verspreidingsgrens in het Kanaal, Noord-Bretagne en Zuid-Engeland. Hij komt volgens deze auteurs algemeen op de Nederlandse kust voor. Toch wordt hij hier zelden door duikers gezien en meestal is dit in de Oosterschelde. De Spuisluiswachter heeft zelf het Harnasmannetje slechts tweemaal in de Oosterschelde aangetroffen. Beide keren was het aan de zuidzijde in de buurt van de Oesterput (Noord-Beveland). De onderstaande foto's zijn gemaakt in Oost-Denemarken, waar deze soort zeer algemeen voorkomt en tijdens iedere duik met meerdere exemplaren kan worden aangetroffen. De Spuisluiswachter heeft ook recentelijk een klein gekookt Harnasmannetje gevonden in een garnalencocktail in een Zeeuws restaurant. Hij kent geen andere waarnemingen van deze soort uit het Grevelingenmeer.

Foto 1: Harnasmannetje, Denemarken © Peter H. van Bragt

Foto 1: Harnasmannetje, Denemarken © Peter H. van Bragt

Een week later, op 23 september 2002, heeft Jörgen de Bruin tijdens een nachtduik van zijn Grevelingencursus in de omgeving van het kunstrif bij Scharendijke een Mul, Mullus surmuletus (Linnaeus, 1758) gezien. Ook deze waarneming is om dezelfde redenen uitzonderlijk. De Mul wordt zelden op de Zeeuwse kust door duikers gezien en meestal is dit in de Oosterschelde. Hij is te herkennen aan: lange kindraden, rode en goudbruine lengte strepen en een donkere tekening in de rugvin. De Spuisluiswachter heeft in de zomer van 2002 van Theo Bakker en Theus Hollem twee waarnemingen van deze vis uit de Oosterschelde doorgekregen. Ook René Lipmann heeft al eerder op de Spuisluis melding gemaakt van een waarneming van een Mul. Maar deze werd op de Noordzee gefotografeerd (zie foto 2). Volgens Muus et al. komt de Mul voor van Noord-Afrika en de Middellandse zee tot aan het Noorden van Denemarken. Het is in Nederland een zeldzame zomergast. Mogelijk is hij als gevolg van de warme zomers en milde winters naar het noorden aan het oprukken?

Foto 3: Mul, Mullus surmuletus, Noordzee © René Lipmann

Beide bijzondere waarnemingen zijn waarschijnlijk het gevolg van het toegenomen spuien van noordzeewater naar het Grevelingenmeer. Als we daar mee door gaan en mogelijk het dagelijks volume aan spuiwater nog groter kunnen maken zal het aantal spannende waarnemingen vast nog verder toenemen.

Meer spannende waarnemingen van uitzonderlijke vissoorten uit het Grevelingenmeer van het Spuisluisarchief zijn: de Glasgrondel, Hondshaai, Gehoornde slijmvis en de Zonnevis.