Penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus (de Haan, 1835) rukt op in de Oosterschelde
Ingezonden door Peter H. van Bragt, 18-10-2001

Deze mededeling is een reactie op de prikbord mededeling van Martijn Antheunisse, dd. 16 okt. 2001. Hierin beschrijft hij, dat na de eerste meldingen van de penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus, bij het Sas van Goes.(zie spuisluismededeling van Reindert Nijland, dd. 28 april 2000) er nu ook circa 15 km. oostelijker, bij Yerseke, grote aantallen van deze uit Japan geïntroduceerde krabbensoort zijn gevonden. Met de onderstaande foto's en tekst wil ik aanvullende informatie verschaffen over hoe en waar je naar deze krabbensoort moet zoeken. Mijn ervaring met de penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus, opgedaan na advies te hebben gekregen van Reindert Nijland, is dat deze krab vooral te vinden is onder stenen die vlak boven de laagwaterlijn liggen. Zie foto 1.

Foto 1: Met Japanse oesters begroeide stenen bij de laagwaterlijn © Peter H. van Bragt

Stenen die verder van de laagwaterlijn af liggen zijn vaak ook wel interessant om te keren en naar zeebeestjes te zoeken, maar uit eigen ervaring weet ik dat die meestal geen penseelkrabben, Hemigrapsus penicillatus, huisvesten. Tevens moet de onderkant van de stenen tenminste gedeeltelijk boven het slib uitsteken. Als je dit soort stenen omkeert heb je kans op een groot aantal en een diversiteit aan zeebeestjes; gewone strandkrab, Carcinus maenas, gewone alikruik, Littorina littorina, mosselen, Mytilus edulis, en Japanse oesters, Crassostrea gigas, diverse soorten zeepissebedden, maar ook soms een grote vlokslak, Aeolidia papillosa, zijn zo maar een paar voorbeelden. De echte strandjutters kunnen deze lijst vast nog veel groter maken. De kans dat je de penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus, als duiker tegenkomt is aanzienlijk kleiner. Je moet dan toevallig met hoogwater in deze ondiepe biotoop duiken. Maar door de grote kans op troebel water in deze gebieden zijn die niet zo populair bij duikers. Snorkelaars kunnen hier ook naar krabben zoeken, maar dan is het wachten op laagwater en dan stenen keren waarschijnlijk een heel stuk makkelijker en aantrekkelijker. Zie foto 2.

Foto 2: Stenen keren bij laagwater © Peter H. van Bragt

Als er penseelkrabben, Hemigrapsus penicillatus, zitten dan kan je ze zowel vastgeklemd aan de onderkant van de steen, zie foto 3, of op en in de modder aantreffen.

Foto 3: Omgekeerde steen met penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus © Peter H. van Bragt

Vooral de exemplaren die op de modder zitten proberen vaak snel zich hierin in te graven. De exemplaren die vastgeklemd zitten onder de stenen zijn meestal veel passiever en blijven gewoon zitten. De penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus, is al snel te herkennen aan de rechte voorkant van het enigszins vierkante rugschilden aan zijn ver uit elkaar staande ogen, zie foto 4. Dit in tegenstelling met de gewone strandkrab, Carcinas maenas, waarvan het rugschild een trapezoïde vorm heeft en de ogen dichter bij elkaar staan.

Foto 4: Penseelkrab, Hemigrapsus penicillatus © Peter H. van Bragt

De grotere exemplaren zijn meestal mannetjes (rugschild tot circa 4 cm.) die ook te herkennen zijn aan de borstels tussen de scharen en aan de onderkant van het achterlijf natuurlijk. De wijfjes hebben geen borstels en blijven aanzienlijk kleiner.

Een gratis advies: zorg dat je werkhandschoenen aan hebt als je stenen aan het keren bent. De stenen zitten meestal vol met Japanse oesters, waar je je behoorlijk aan kunt bezeren. Maar ook de grotere penseelkrabben hebben zeer scherpe scharen en kunnen tot bloedens toe knijpen. Maar die veroorzaken meestal aanzienlijk kleinere verwondingen dan de oesters.

29-03-2002 Aanvulling: De Spuisluiswachter heeft van Ivo Madder de volgende e-mail ontvangen: In het weekend van 23/23-03-2002 heb ik een mannelijk exemplaar (dus met haardotjes) waargenomen op 1 meter diepte, ter hoogte van de duikplaats aan de Bergse Diepsluis (Oesterdam).

12-03-2003 Aanvulling: Op 04 maart 2003 heeft Peter H. van Bragt met stenenkeren, aan de Noordzeekant van de Brouwersdam in de buurt van de boothelling aan het noordelijke uiteinde van de dam, een levende Penseelkrab gevonden. Het betrof een mannetje van circa 1,5 cm. breed. Dit is waarschijnlijk het eerste exemplaar dat buiten de Ooster- en Westerschelde is aangetroffen. Het is het zoveelste bewijs dat deze exotische soort zich succesvol aan het verspreiden is over de Nederlandse kust.
Op 08-03-2003 heeft hij met stenenkeren ook nog een vrouwlijk exemplaar gevonden op Neeltje Jans aan de Oosterschelde zijde in de werkhaven.