Botervis, Pholis gunnellus (Linneaus, 1758) in paaikleed
Ingezonden door Peter H. van Bragt, 11-11-1999

Vanaf september hebben Marianne Ligthart en ik tijdens een aantal duiken op diverse lokaties in Zeeland (o.a. in de Oosterschelde bij de Zeelandbrug, Zierikzee dd. 19 sept. 1999, de Zoetersbout bij Zijpe, dd. 30 sept. 1999 en in de Grevelingen bij Den Osse, dd. 23 okt. 1999) botervisjes, Pholis gunnellus, gezien met een opmerkelijke gele kleur op de kop, keel en borstvinnen (zie foto). Na wat literatuurstudie blijkt het waarschijnlijk om het paaikleed van de botervis, Pholis gunnellus, te gaan. Echter, volgens Verhoog en Wiersma (in De Groene Zee, 1999) vertoond deze vis zijn paaigedrag vooral in november tot januari. En dan is september toch wel heel vroeg. Hij zet in ieder geval haar eitjes af in de winter. Op 9 en 23 januari 1999 hebben we, in de Oosterschelde bij de Zeelandbrug bij Zierikzee op toefjes geweispons kluitjes (nesten) van goud-gele eitjes van een botervis, Pholis gunnellus, gevonden. De eitjes komen binnen zes weken uit, dus ook dit geeft aan dat september, voor het vertonen van het paaikleed, erg vroeg. Meer informatie over het paaikleed heb ik niet kunnen vinden. Zijn er meer waarnemingen van deze opvallende verkleuring van de botervis, Pholis gunnellus? Wie weet er meer over te vertellen? Is deze verkleuring bijvoorbeeld geslachtsgebonden? Ik neem aan dat het om mannetjes gaat, maar kan dit in de mij beschikbare literatuur niet bevestigd krijgen.

Reactie van de Spuisluiswachter 27-09-2001: De typische einesten in geweispons zijn achteraf gebleken afkomstig van de slakdolf, Liparis liparis, (Linnaeus, 1760)

Foto: Botervis, Pholis gunnellus, in paaikleed

Reactie van Harry Holsteijn, 07-10-2001: Ik heb, zowel de Grevelingen als in de Oosterschelde inderdaad vaker rond de door jou vermelde tijd van het jaar (september) al botervissen in paaikleed, althans met botergele vinnetjes gevonden. Onlangs (1-10-2001) nog vond ik een exemplaar bij Wemeldinge, puntje, in een dichte maar lege oesterschelp. De gele vinnen kon ik nog net zien, en de volhardende blik hoe dan ook zich in die lege oesterschelp niet te willen verroeren was ook onmiskenbaar, maar eitjes? Ik zag niks, de spleet was er te smal voor en het past ook niet echt in de tijd van het jaar. Maar toch? Ook trof ik een aantal jaar geleden al twee onverstoorbaar om elkaar heen kronkelende botervisjes met gele vinnen in de Grevelingen (Koepeltje, vermoedelijk nog voor sept.). Paaigedrag? Ik ben niet voldoende voyeur om van elke vis het paaigedrag tot in de puntjes te kennen, maar het leek er alleszins op. Ik zou niet verbaasd ooit ergens een rapportje tegen het lijf te lopen dat schrijft over afwijkende momenten van paar-nestelgedrag onder invloed van... verzin het maar.

Aanvulling op deze mededeling: Op 22-10-2001 ontving de Spuisluiswachter het volgende e-mail bericht van Hans Vulink: "Ik (Hans Vulink) heb in april 2001 een botervis met gele vinnen gevangen. Sinds die tijd zit hij bij mij in een aquarium en heeft zijn gele vinnen gehouden. Er zit geen andere botervis in de bak, dus hij (?) heeft niet iets om opgewonden van te raken."