Hemimysis anomala (G.O. Sars, 1907); een excotische roodbuikaasgarnaal in ons zoete water.
Ingezonden; 04-06-2002, door Peter H. van Bragt

Een tijdje geleden heeft de Spuisluiswachter van Tjesco Massora het volgende e-mail bericht ontvangen:

..... Tijdens recente Zeelandduiken heb ik (Tjesco) meerdere malen roodbuikaasgarnaaltjes gezien. Maar tijdens een duik in de Vinkeveense plassen schijn ik mijn lamp in een tunneltje onder een daar afgezonken sloepje en wat zie ik daar dansen: ook roodbuikaasgarnaaltjes! Ik had het idee dat ze een fractie groter waren dan de garnaaltjes in zout water maar dansen deden ze en rode buikjes hadden ze ook zeker. Kan dat!!?? Of ben ik nu echt te lang in het water gebleven en heeft de onderkoeling voor deze hallucinatie gezorgt.........

Na wat speurwerk en met dank aan Charles Fransen van Naturalis te Leiden, is de Spuisluiswachter er achtergekomen dat het hier hoogst waarschijnlijk Hemimysis anomala (G.O. Sars, 1907) betreft.

De lengte van Hemimysis anomala varieert van 6-15 mm (excl. antennes). Ze hebben vrij grote gesteelde ogen en vier antennes die bijna even lang zijn als hun gehele lichaam. Verder hebben ze opvallende oranje-rode vlekken in het borststuk en de staart, een soort doorzichtig afdakje boven de antennes, een fors borststuk en smaller licht gebocheld achterlijf. Overdag scholen ze samen in compacte wolken waarbij ze als een zwerm vogels allemaal dezelfde kant op zwemmen.

Hij is pas in 1997 voor het eerst in Nederland aangetroffen en heeft waarschijnlijk nog geen Nederlandse naam. Oorspronkelijk is het een bewoner van het brakke water in de omgeving van de Zwarte- en Kaspische Zee. Sinds er verbindingen zijn gegraven tussen de Donau en Dnjepr/Wolga en tussen de Donau en de Main/Rijn, zijn de grote waterscheidingen in Europa opgeheven. Het is heel goed mogelijk dat deze aasgarnaal via deze verbindingen zich verspreid heeft. Die afstand hebben ze waarschijnlijk niet zelf zwemmend afgelegd. Mogelijk zijn ze meegevoerd in het ballastwater van binnenvaartschepen.

De bovenstaande tekst is ontleend aan een artikel (seinlijn 1) dat over deze aasgarnaal en haar voorkomen in de Maarse Veenseplassen door Teun Ooms is geschreven voor de website van Duikteam Nautilus te Utrecht.

Aanvulling: Ron Offermans stuurde de Spuisluiswachter op 04 en 05-06-2002 emailtjes met de mededeling dat hij deze aasgarnaal bij al zijn zoetwaterduiken in de Spiegelpolder en alle andere zoetwatermeren rond Amsterdam tegenkomt. De Gewone aasgarnalen die in deze wateren vroeger heel algemeen waren zie je bijna niet meer.

Tevens heeft Ron de onderstaande opnames (Foto 1, 2 en 3) van deze soort beschikbaar gesteld.

Foto 1: Hemimysis anomala, Spiegelpolder © Ron Offermans

Foto 2: Hemimysis anomala, Spiegelpolder © Ron Offermans

Foto 3: Hemimysis anomala, Spiegelpolder © Ron Offermans

De foto's zijn gemaakt van een garnaaltje met een tussenpoos van enkele weken. Opvallend is dat de pigmentcellen bij de 2e sessie veel groter waren (Foto 3).

Aanvulling: René Lipmann stuurde de Spuisluiswachter op 05-06-2002 een emailtje met de volgende mededeling en de onderstaande foto (4): "Grappig dat speurwerk over de Hemimysis anomala of Kaspische bloedrode aasgarnaal. De eerste waarnemingen van deze soort zijn van Marco Faasse in het Barnegat, 1997, maar toen zaten ze ook al in Vinkeveen (eigen waarneming + Peter Boersma)."

Foto 4: Hemimysis anomala, Vinkeveen © René Lipmann

Referentie: Henk A.M. Ketelaars, Francien E. Lambregts-van de Clundert, Corina J. Carpentier, Arco J. Wagenvoort & Wim Hoogenboezem (1999); Ecological effects of the mass occurrence of the Ponto-Caspian invader, Hemimysis anomala G.O. Sars, 1907 (Crustacea: Mysidacea), in a freshwater storage reservoir in the Netherlands, with notes on its autecology and new records. Hydrobiologia 394: 233-248