Onbekende soort(en) Zakpijpen in het Grevelingenmeer
Ingezonden; 21-04-2002, door Peter H. van Bragt, Arjan Gittenberger en Mat Vestjens

Op 23 januari 2000 heeft Arjan Gittenberger een kolonievormende zakpijp gefotografeerd in het Grevelingenmeer bij Preekhilpolder, Ouddorp. Op het moment van fotograferen was nog niet echt duidelijk dat het een bijzondere waarneming zou zijn. Wellicht had de lage temperatuur van het water (4°C) zijn invloed op zijn observatievermogen. Maar na het ontwikkelen van de dia's, zie foto 1, bleek dat de kolonievormende zakpijp met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet behoorde tot een van de reeds beschreven soorten van de Nederlandse faunalijst. De kleine zakpijpen laten ieder een eigen in- en uitstroom opening zien en er loopt een opvallende witte streep over de lengte as van de kieuwmaag. Tot op dit moment weten we nog steeds niet om welke soort het gaat. Om dit soort dieren met zekerheid te kunnen determineren is microscopisch of wellicht zelfs moleculair biologisch onderzoek nodig. Omdat wij er helaas geen stukje van hebben verzameld, zullen we waarschijnlijk nooit met zekerheid iets over deze soort kunnen melden. Mogelijk is het een vertegenwoordiger van de familie van Polyclinidae. Het wachten is op een volgende waarneming.

Foto 1: Onbekende Zakpijp, Grevelingenmeer, Preekhilpolder, 23-01-2002 © Arjan Gittenberger

Recent, op 31 maart 2002 en weer in het Grevelingenmeer, maar nu bij Scharendijke heeft Mat Vestjens nog een onbekende kolonievormende zakpijp gevonden. Mat en Peter H. van Bragt hebben er foto's van gemaakt, zie foto's 2 en 3. Ook deze soort is waarschijnlijk ook een lid van de Polyclinidae, maar de afwezigheid van de lengte strepen is mogelijk een indicatie dat dit weer een andere soort betreft. Nu zijn er minstens vier koloniën gevonden. Wij hebben een klein stukje verzameld en opgestuurd naar een Tunicaten expert in de Verenigde Staten. Hopelijk weten we van dit dier over een tijdje wel precies tot welke soort hij behoort. De koloniën vormen een klein maar stevig kussentje van maximaal 4 cm. dat met een dunne stam aan het substraat zit gehecht. Misschien worden ze nog groter maar dat hebben we nog niet kunnen waarnemen. De kleur is lichtbruin en de individuele zakpijpjes zijn niet in een herkenbaar patroon gerangschikt.

Foto 2: Onbekende Zakpijp, Grevelingenmeer, Scharendijke, 31-03-2002 © Mat Vestjens

Foto 3: Onbekende Zakpijp, Grevelingenmeer, Scharendijke 05-04-2002 © Peter H. van Bragt

Foto 4: Onbekende Zakpijp, Grevelingenmeer, Scharendijke 05-04-2002, studio opname onderaanzicht © Peter H. van Bragt

Omdat deze zakpijpen geen opvallende verschijningen zijn worden ze mogelijk door veel waarnemenrs niet herkend als iets bijzonders. Maar wij hopen dat met deze mededeling duikers ook beter op deze dieren gaan letten. Er zijn in ieder geval nog vele soorten zakpijpen die op de Atlantische kust voorkomen, maar hier nog niet zijn gevonden. Wellicht worden ze binnenkort in onze kustwateren binnengebracht door stroming, balastwater of via andere mechanismen. En alleen de oplettende waarnemer kan dan de volgende zakpijpenmededeling aan de Spuisluiswachter melden.